Na Korteling komt het gezin van Jan Euvelman in de directeurswoning te wonen. Hij is bedrijfsleider, in dienst van de Purit en voorganger binnen de gereformeerde kerkgemeenschap van Zwartemeer. Ook Rieks Spiegelaar, werkzaam bij de Purit en rond 1960 secretaris van de profclub SC Drente woont hier (noot 16). Daarna heeft het huis meerdere bewoners gehad. Korteling verhuist na zijn pensionering naar het door hemzelf getekend huis aan de Eemslandweg 85 in Zwartemeer. Hij overlijdt in 1964. Het huis wordt vanaf dan gebruikt als postkantoor met links het bedrijfsgedeelte en rechts het woonhuis van postkantoorhouder Willem van Dijk en zijn gezin.  Eemslandweg 85 in Zwartemeer (foto; GS) 2. De fabriek  Gedurende de Eerste Wereldoorlog is er een algeheel tekort aan landbouwproducten. Ook het aanbod aan stro is te gering. Stro is nodig in het leger als bodembedekking in de paardenstallen en in de steden in de paardentramstallen. Turfstrooisel blijkt een goed, zo niet beter alternatief te zijn voor stro. Het heeft een hoger vochtabsorptievermogen en neutraliseert de geur van paardenurine. Daarnaast heeft turfstrooisel een antibacteriële werking (noot 17). De Eerste Wereldoorlog is een loopgravenoorlog. Er is veel vraag naar turfstrooisel voor onderin de loopgraven. De Nederlandse turfstrooiselfabrikanten exporteren alle turfstrooisel naar het buitenland en maken goede winsten. Dit is van korte duur. November 1918 tekenen Duitsland en Frankrijk de vrede. In de jaren erna wordt het leger gemotoriseerd en schakelen steden over op elektrische aandrijving van de tram. Het paard verdwijnt uit het leger en stadsbeeld. De afzet van turfstrooisel stagneert en de winsten staan onder druk. Kort na de oorlog, en wel op 30 oktober 1919 melden zich 21 aandeelhouders voor deze coöperatieve turfstrooiselfabriek (noot 18). Op dat moment heeft de Maatschappij Klazienaveen (de Purit) een monopoliepositie op de markt. Zij bepaalt de prijs en de condities. Deze grondeigenaren werkten al samen in een bolstervereniging, nu nemen ze ook samen de productie in de hand. Het zijn Lambert Lambers uit Nieuw Amsterdam, Hendrik Boukema, Tonnis Zuidema, Catrinus Niezing en Willem Westera uit Klazienaveen, Willem Frieling uit Oranjedorp, de gebroeders Hogen Esch en Jitze Kloosterman uit Stadskanaal, Jacob Rahder uit Nieuw Amsterdam, Alle Wytzes van der Sluis uit Erica (bewoner van tegeltjespand op de hoek van de Havenstraat) en Pieter J. Van den Bergh lokale bedrijfsleider van de Drentsche Landontginning Maatschappij uit Amsterdamscheveld (noot 19). Aanvankelijk, begin 1921, gaat het moeizaam maar aan het eind van de jaren twintig stijgt de afzet. Tijdens de crisis werken ze samen met de Groninger handelaar en fabrikant Johannes Smit. Smit is verantwoordelijk voor de verkoop van de bolster maar de resultaten vallen tegen. In 1937 ligt een voorstel ter liquidatie te tafel, maar dit voorstel vindt geen meerderheid. Meerdere leden verlaten de Coöperatie. Al in 1945 zijn er gesprekken dat de Purit de onderneming overneemt. Pas in de jaren zestig verwerft de Purit alle aandelen. In 1963 wordt de fabriek geliquideerd. Radler is de enige ondernemer die van begin tot eind aandeelhouder is geweest.  De laatste jaren is de sector steeds meer overgegaan van productie van turfstrooisel naar tuinaarde en potgrond. Ook de bolsterfabriek Barger-Oosterveen maakt deze switch. In 1964 brandt de fabriek af en wordt niet herbouwd. De turfstrooiselfabriek Barger-Oosterveen getekend door Willem Korteling in 1930 (bron; Smit-Muller, 2011) Een brug of een draaivonder over de inmonding van een zijwijken in een hoofdkanaal (foto; Annie Lubbers) 3. De beide vonders, aangeduid als Dr vbrn. Dit staat voor draai vonderbruggen. Twee zijn er hier, de eerste over de achterwijk ‘de 1ste wieke van Germs’ en dan direct de tweede over de Westra’s wijk. Het pad gaat hier van de oost- naar de westkant. Links; de huizen aan de Westra’s wijk westzijde. In het eerste huis woont de familie Knorren en in het tweede huis de familie De Graaf Rechts; het huis van de familie Knorren met links het vogelhok in 1957 5/13   Ga naar de volgende pagina